Kısaca
- Obezite tedavisinde kullanılan GLP-1 reseptör agonistli zayıflama iğnelerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli risk artışına yol açabileceği bildiriliyor.
- Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, safra kesesi taşı olanların ilaç kararını hekim kontrolünde ve kişiye özel vermesi gerektiğini belirtti.
- Şikâyeti olmayan taşlı hastaların otomatik olarak ameliyat edilmesi gerekmiyor; ancak karın ağrısı ve sarılık gibi belirtilerde gecikmeden değerlendirme yapılmalı.
Obezite tedavisinde kullanılan zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkisi merak ediliyor. Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, bu ilaçların safra kesesi taşı riskiyle ilişkisini ve kullanım koşullarını anlattı.
Obezite; kalp ve damar hastalıkları riskini artırıyor, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunlara zemin hazırlıyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Halk arasında "zayıflama iğneleri" olarak bilinen ilaçların ise doktor kontrolünde kullanılması gerekiyor.
Safra kesesinde taş olanlar için soru
Son yıllarda kilo kontrolünde kullanılan ilaçlar, sağladıkları belirgin kilo kaybı nedeniyle yaygınlaştı. İştahı baskılayan ve tokluk hissi veren bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet uygulayanlara kıyasla daha yüksek oranda kilo kaybı sağladığı düşünülüyor. Buna karşın olası yan etkileri, özellikle safra kesesinde taş bulunan hastaların sorularını artırıyor; bu hastalar hekimlerine "Safra kesemde taş var, zayıflama iğnesi kullanabilir miyim?" diye sık sık soruyor.
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltıp tokluk hissini artırarak kilo kaybına destek oluyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analiz, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcıyı değerlendirdi. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında riski yaklaşık yüzde 37 oranında göreceli olarak artırıyor. Risk artışı kilo verme amacıyla kullanıldığında daha belirgin bulundu. Yine de bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara kıyasla göreceli bir artıştan söz ediliyor.
Olası nedenler
Bu ilişkinin birkaç olası nedeni var. Hızlı ve belirgin kilo kaybı, safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabiliyor. Hızlı kilo veren diyetlerde ve obezite cerrahisi sonrasında da benzer bir durum görülebiliyor. Ayrıca bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği düşünülüyor; safranın kesede daha uzun süre kalması taş oluşumunu kolaylaştırabilir. Ancak bu mekanizmaların bütün ilaçlarda aynı düzeyde etkili olduğu kesin olarak söylenemez.
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Yine de hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi veya safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayan hastaların aynı şekilde değerlendirilmesi doğru değil. Özellikle taşa bağlı şikâyeti olanların tedavi öncesinde genel cerrahi hekimince değerlendirilmesi daha uygun; gerektiğinde cerrahi tedavi seçeneği de gündeme gelebilir.
Yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmiyor. Öte yandan ilaç kullanılırken ortaya çıkan her karın ağrısı basit bir yan etki sayılmamalı. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli veya uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş ya da sarılık durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Zayıflama iğneleri, uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli yarar sağlayabilir. Bilimsel araştırmalar ise özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu, safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Önemli olan hastanın mevcut safra kesesi hastalığı, daha önce yaşadığı şikâyetler ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi. Zayıflama iğneleri mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı; özellikle safra kesesi taşı olan hastalarda tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
