Kısaca
- Araştırmaya göre 6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 80,1’i cep telefonu, yüzde 92,7’si internet kullanıyor.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2 olarak açıklandı.
- 11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı yüzde 63,0.
Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2026 yılında 6-17 yaş grubundaki çocukların teknoloji kullanım alışkanlıklarını ortaya koydu. Araştırmada cep telefonu, internet, sosyal medya, dijital oyun, üretken yapay zeka ve siber zorbalık göstergeleri ele alındı.
Araştırma, önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsarken bu yıl 6-17 yaş grubunu içine alacak şekilde genişletildi. Bu yıl ayrıca 11-17 yaş grubundaki çocukların üretken yapay zeka kullanımı ve siber zorbalığa ilişkin göstergeler de incelendi. Haber metninde aksi belirtilmedikçe ‘çocuk’ ifadesi 6-17 yaş grubunu tanımlıyor. 6-10 yaş grubundaki çocuklar sorulara kendileri ya da bir yakınlarının yardımıyla, 11-17 yaş grubundakiler ise herhangi bir yardım almadan yanıt verdi.
Cep telefonu kullanımı
Cep telefonu ya da akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı yüzde 80,1 oldu. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaşta yüzde 66,2, 11-17 yaşta yüzde 89,8 olarak kaydedildi. Cep telefonu kullanan çocukların yüzde 97,4’ü telefonu düzenli kullandığını söyledi. Kullanım amaçlarında 6-10 yaş grubunda ilk sırada yüzde 73,3 ile oyun oynamak, 11-17 yaş grubunda ise yüzde 87,8 ile internette gezinmek yer aldı. Düzenli kullanıcıların yüzde 37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini belirtti; bu oran 6-10 yaşta yüzde 17,2, 11-17 yaşta yüzde 48,0 oldu.
İnternet ve sosyal medya
Çocukların internet kullanım oranı yüzde 92,7 olarak açıklandı. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaş grubunda yüzde 86,6, 11-17 yaş grubunda yüzde 96,9 oldu. Düzenli internet kullanan çocukların hafta içi yüzde 53,0’ı, hafta sonu yüzde 63,4’ü günde iki saat ve daha fazla internette vakit geçirdi. İnterneti en çok video izlemek için kullanan çocuklar yüzde 86,2 ile bu amacı ilk sırada belirtti. Bunu yüzde 80,3 ile ders çalışma ve ödev ya da sunum hazırlama, yüzde 75,1 ile sosyal medya kullanımı izledi. En az yürütülen faaliyet yüzde 17,9 ile çevrim içi derse ya da kursa katılmak oldu.
Sosyal medya kullanan çocukların oranı yüzde 69,8 olarak belirlendi. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 71,4, kız çocuklarında yüzde 68,1 çıktı. Yaş gruplarına göre sosyal medya kullanımı 6-10 yaşta yüzde 50,2, 11-17 yaşta yüzde 83,4 oldu.
Dijital oyunlar
Dijital oyun oynayan çocukların oranı yüzde 68,1 oldu. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 77,4, kız çocuklarında yüzde 58,2 olarak kaydedildi. Yaş gruplarında oyun oynama oranı 6-10 yaşta yüzde 69,1, 11-17 yaşta yüzde 67,3 çıktı. Oyun oynayan çocukların yüzde 92,7’si bunu düzenli yaptığını söyledi. Düzenli oyuncular en fazla yüzde 48,1 ile macera ve aksiyon türünü tercih etti; bunu yüzde 44,5 ile strateji ve taktik, yüzde 41,6 ile spor oyunları izledi.
Oyun oynamaya ilişkin düşünceler yaş gruplarına göre ayrıştı. 6-10 yaş grubunda yüzde 34,7 ile fazla oyunun sorumlulukları aksattığı görüşü öne çıktı. 11-17 yaş grubunda ise yüzde 34,5 ile ebeveynlerinin çok fazla oyun oynadığını düşündükleri ifade edildi.
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin yaşamlarına etkisi soruldu. Çocukların yüzde 48,3’ü ‘Daha az kitap okuyorum’, yüzde 42,2’si ‘Daha az ders çalışıyorum’, yüzde 33,0’ü ‘Ailemle daha az vakit geçiriyorum’, yüzde 26,8’i ‘Arkadaşlarımla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynuyorum’ ve yüzde 25,4’ü ‘Daha az uyuyorum’ ifadelerine ‘Katılıyorum’ ya da ‘Kısmen katılıyorum’ yanıtını verdi.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı yüzde 63,0 oldu. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 60,6, kız çocuklarında yüzde 65,5 olarak belirlendi. Kullanım amaçlarında en yüksek oran yüzde 88,1 ile örgün eğitim oldu; bunu yüzde 58,6 ile özel amaçlı kullanım izledi.
Kullanmayan çocukların gerekçelerinde ilk sırada yüzde 68,9 ile yapay zekanın varlığından habersiz olmak yer aldı. Ardından yüzde 21,1 ile ihtiyaç duymamak, yüzde 18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemek ve yüzde 16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyete ilişkin endişeler geldi.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2 olarak açıklandı. Siber zorbalık yapan çocukların oranı yüzde 4,6, siber zorbalığa tanık olanların oranı ise yüzde 23,6 oldu. Maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 73,3’ü zorbalığı yapan kişinin yüz yüze tanıdığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu belirtti.
Zorbalığa maruz kalınan dijital ortamlarda ilk sırada yüzde 56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları yer aldı. Bunu yüzde 51,1 ile telefona gelen SMS ve benzeri mesajlar, yüzde 40,7 ile sosyal medya platformları, yüzde 24,9 ile internet oyunları, yüzde 20,6 ile cep telefonu aramaları ve yüzde 16,3 ile sohbet odaları izledi. Karşılaşılan türlerde yüzde 80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar gönderilmesi ilk sıradaydı; yüzde 20,3 ile çocuklar hakkında bu tür mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması, yüzde 15,8 ile asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izledi.
Zorbalığın nedenine ilişkin düşünceleri soran araştırmada çocukların yüzde 60,4’ü davranış biçimlerini, yüzde 33,1’i fiziksel özelliklerini ya da dış görünüşlerini, yüzde 4,4’ü ailelerinin nereli olduğunu ya da kökenlerini, yüzde 2,4’ü maddi durumlarını, yüzde 1,7’si ise engellerini gerekçe gösterdi. Yüzde 9,4 ise ‘diğer’ yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalma, siber zorbalık yapma ya da tanıklık etme durumlarından en az birini yaşayanların oranı yüzde 28,1 oldu. Bu çocukların yüzde 7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini belirtti. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 5,3, kız çocuklarda yüzde 10,5 olarak kaydedildi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
